PGS Vũ Văn Tích cho rằng những trường ĐH đang gặp nhiều rào cản trong việc góp phần phát triển thị trường khoa học và công nghệ.

Trên cơ sở chiến lược phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2021-2030 đã được Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII trải qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng dự thảo Chiến lược phát triển Khoa học và Công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2030 với kỳ vọng đưa Việt Nam bắt kịp cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Tuy nhiên, việc triển khai mục tiêu này không hề dễ dàng.

Từ góc độ trường ĐH, PGS Vũ Văn Tích, trưởng phòng ban Khoa học và Công nghệ, ĐH vương quốc Thủ Đô Hà Nội, cho hay hiện toàn quốc có khoảng 2.000 tổ chức khoa học và công nghệ ngoài công lập, gần 1.600 tổ chức công lập, gồm có 261 trường ĐH, 141.000 nhà khoa học. Số doanh nghiệp là khoảng 650.000. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa doanh nghiệp với trường ĐH và nhà khoa học còn rời rạc, vẫn chưa tạo thành hệ sinh thái. Điều này dẫn đến những khó khăn trong việc xây dựng và phát triển thị trường khoa học công nghệ.

Ông Tích lấy ví dụ ở quốc tế, xung quanh những trường ĐH có rất nhiều doanh nghiệp, công ty công nghệ (spin-off), tức là giảng viên, nhà nghiên cứu, những nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm của trường ĐH có quyền phối hợp với cùng một công ty bên phía ngoài đề xây dựng doanh nghiệp spin-off. Khi những trường làm ra sản phẩm, ngay lập tức công ty spin-off sẽ đưa sản phẩm đó ra thị trường, lên sàn thanh toán. những công ty này còn là nơi để sinh viên thực tập.

Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn chưa tồn tại công ty nào như vậy, dẫn đến vẫn chưa tồn tại sự kết nối giữa ĐH và doanh nghiệp. Lý do là theo quy định, viên chức không được làm doanh nghiệp. Theo ông Tích, nhà nước cần phải có cơ chế để vượt qua rào cản này, giúp cho những trường ĐH và doanh nghiệp phối hợp với nhau nhằm tạo ra khoản lợi nhuận lớn hơn. Khi đó, Nhà nước cũng sẽ thu lại được khoản đầu tư trải qua Thuế VAT.





PGS Vũ Văn Tích chia sẻ về việc phát triển thị trường khoa học công nghệ. Ảnh: Dương Tâm.

PGS Vũ Văn Tích san sẻ về sự việc phát triển thị trường khoa học công nghệ. Ảnh: Dương Tâm.

Điều thứ hai ông Tích trăn trở là việc đầu tư. Luật quy định chi 2% ngân sách cho khoa học và công nghệ, mức này vẫn thấp. Thế nhưng, nhiều địa phương lại không chi hết do không tồn tại nhiều nghiên cứu khoa học. trong những lúc đó, những trường ĐH, nơi sáng tạo nhất, có nhiều nghiên cứu nhất và cũng là nơi tạo ra những thế hệ nhà nghiên cứu đầy tiềm năng, lại vẫn chưa được đầu tư xứng đáng.

trưởng phòng ban Khoa học và Công nghệ, ĐH vương quốc Thủ Đô Hà Nội, lấy ví dụ ở Mỹ, những trường ĐH được đầu tư rất mạnh, kể cả trường công lẫn tư. Thậm chí, Bộ Quốc phòng Mỹ còn đặt hàng những trường ĐH làm máy bay. Trung Quốc cũng vậy, những ĐH hàng đầu như Thanh Hoa, Bắc Kinh được đầu tư mạnh để phát triển khoa học, công nghệ, cạnh tranh với Mỹ. Từ kinh nghiệm quốc tế đó, ông cho rằng nhà nước cần ưu tiên đầu tư hơn vào những trường ĐH.

Một trong thực tiễn khác rất có thể nhìn thấy ngay là những nhà khoa học ở Việt Nam trước giờ chủ yếu nghiên cứu cơ bản, làm ra sản phẩm rồi để sản phẩm ở đấy chứ không biết cách đưa ra thị trường. Trong trường ĐH, việc nghiên cứu cũng chỉ dừng lại ở hai bước là nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. trong những lúc đó, những ĐH lớn ở quốc tế triển khai đầy đủ 4 bước, gồm hai bước trên và thêm bước nghiên cứu sản xuất thử nghiệm cùng nghiên cứu thương mại hóa.

Vì không triển khai đầy đủ những bước, sản phẩm nghiên cứu của những trường ĐH hiện này là rất nhiều bài báo và sách trong những lúc sáng chế hay những sản phẩm hoàn chỉnh bán được để những doanh nghiệp nhân rộng lại rất thiếu, dẫn đến không tồn tại thị trường khoa học và công nghệ.

ĐH vương quốc Thủ Đô Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo về chiến lược khoa học và công nghệ của trường giai đoạn 2021-2030. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tái cấu trúc tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ theo 4 bước nghiên cứu cơ bản, ứng dụng, thử nghiệm và thương mại hóa. Trường khuyến khích xây dựng những tổ chức khoa học công nghệ trong trường thành viên gắn với doanh nghiệp.

“Để làm được những điều trên, tôi rất mong muốn nhà nước có sự đầu tư nhiều hơn thế nữa vào những trường ĐH, đồng thời có cơ chế tháo gỡ rào cản, giúp những trường có sự phối hợp tác dụng hơn với những doanh nghiệp để tạo ra thị trường khoa học công nghệ”, ông Tích nhấn mạnh.

Dương Tâm